पुणे, लोकमान्य संत परमपूज्य श्री रुपमुनिजी म.सा. यांचा जीवनप्रवास म्हणजे संयम, साधना आणि समाजप्रबोधन यांचं उत्तम प्रतीक आहे. त्यांनी आपल्या संपूर्ण जीवनातून लाखो जीवांना आत्मपथाकडे नेण्यासाठी दिशा दिली.
रुपमुनिजींचं बालपण साधंसुधं नव्हतं. अत्यंत लहान वयातच त्यांच्या मनात संसारापेक्षा साधनेची आंतरिक ओढ निर्माण झाली होती. दैनंदिन गोष्टींमध्येही त्यांचं वर्तन अत्यंत शिस्तबद्ध, करुणामय आणि संयमी होतं. त्यांच्या बालवयात, एका सणाच्या दिवशी सर्वजण मिठाई खाण्यात मग्न होते, पण लहान वयाच्या रुपमुनिजींनी ती मिठाई न खाता गरीबाला दिली आणि म्हणाले, “ज्याच्या पोटात अन्न नाही, त्याच्यासाठी ही मिठाई खूप मौल्यवान आहे.”
त्यांनी दीक्षा स्वीकारल्यानंतर संयमाचे पालन केवळ नियमांनी नव्हे तर अंतःकरणाच्या श्रद्धेने केले. आहार, आचरण, वाणी, विचार सर्वत्र संयमाचा प्रत्यय येत असे. त्यांच्या वाणीत गोडवा आणि त्यांच्या वर्तनात दिव्यता होती.
एकदा राजस्थानात उन्हाळ्याच्या तीव्रतेत प्रवास करताना त्यांनी आपल्या चरणांची पर्वा न करता प्रवचनासाठी चालणे सुरूच ठेवले. शिष्यांनी विनंती केली की ‘थोडा विश्रांती घ्या’, तेव्हा त्यांनी सांगितलं –
“हा शरीराचा थकवा क्षणिक आहे, पण आत्म्याला जागृत करणं हे चिरंतन आहे.”
एका श्रावकाच्या घरी रूग्णसेवेसाठी गेलेल्या रुपमुनिजींनी तब्बल 3 दिवस त्या वृद्ध श्रावकाजवळ बसून धार्मिक गीता, प्रवचन आणि मंत्रस्मरण करवले. शेवटी त्या वृद्धाने शांतपणे समाधी घेतली. हा प्रसंग आजही अनेकांच्या डोळ्यांसमोर आहे.
“स्वतःच्या आत्म्याच्या आराधनेत गुंतलं की बाह्य गोष्टींची भूक आपोआप कमी होते.” हे त्यांचं एक वचन अनेकांनी आत्मसात केलं आहे.
रुपमुनिजी म.सा. यांचं जीवन हे एक ज्योतिसार आहे — जे स्वतः जळतं, पण इतरांना प्रकाश देतं. त्यांच्या जीवनातील प्रसंग आपल्याला शिकवतात की – त्याग, संयम, सेवा आणि आत्मानुशासन हेच खरे आध्यात्मिक मार्ग आहेत.
आपण सर्वांनी या तेजस्वी जीवनप्रवासातून प्रेरणा घेऊन आपलं जीवन अधिक संयमी, सात्त्विक आणि आध्यात्मिक बनवण्याचा संकल्प करायला हवा.